School

Enkele losse flodders over de basisscholen in het verleden.
bronnen zijn: Historische Kring Gendt.

De eerste Gendtse onderwijzer die we tegenkomen is Jan Hendrik Penraad, die op 14 aug. 1806 de 3e rang behaalde.
Wilde iemand tot onderwijzer benoemd worden, dan moest hij niet alleen een bepaalde rang hebben, maar er waren nog drie andere voorwaarden. Hij moest een bewijs kunnen overleggen van zedelijk goed gedrag, er moest een speciale aanstelling-commissie zijn en de leerkracht moest een bezoek brengen aan de schoolopziener.
Net als de onderwijzer waren de scholen in niveau ingedeeld; dit was bedoeld om het niveau van onderwijzer en school op elkaar afgestemd te laten zijn.

De eerste openbare school moet gestaan hebben nabij Ruimzicht (Markt ,dijk op links).
In 1832 werd een nieuw gebouw neergezet, aan de Leemstraat, de tegenwoordige Dorpstraat, ongeveer op de plaats waar nu de bibliotheek staat.
Sinds 1825 moesten scholen volgens vast voorschrift worden gebouwd. Er waren drie soorten scholen:
voor 50 leerlingen =bouw en inrichtingskosten f 1332,75.
voor 100 leerlingen = bouw en inrichtingskosten f 1963,85
voor 150 leerlingen = bouw en inrichtingskosten f 2612,86

Opheffing Openbare lagere school
De Raad der gemeente Gendt:
overwegende ,dat opheffing van de openbare lagere school A. nr 39 te Gendt wenschelijk moet worden geacht, op grond dat door het RK Kerkbestuur van den H. Martinus te Gendt en den Kerkenraad der Ned Hervormde Gemeente te Gendt eene bijzondere Lagere School met inging van 1 april 1932 zal worden geopend en alsdan naar alle waarschijnlijkheid geene kinderen meer de tegenwoordige Openbare Lagere School in deze gemeente zullen bezoeken:

besluit: de openbare lagere school A. no 39 te Gendt op te heffen met ingang van 1 april 1932 of zooveel later als de bovengenoemde 2 bijzondere lagere scholen zullen worden geopend.

Vastgesteld in de openbare vergadering van 9 november 1931

Dit was de start van de Jozefschool en Mariaschool in de de gemeente Gendt,
die in 1995 fuseerden en samen verder gingen onder de naam DE VONKENMORGEN

Ineke & Jolien

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

DE SCHOOLGESCHIEDENIS
Onze school heeft op aanreiken van de historische kring " Gente " en na overleg met de kinderen/ouders/verzorgers de naam "de Vonkenmorgen" mee gekregen. Een morgen is een oppervlaktemaat, dit betekende in vroegere tijden dat een boer dat bepaalde stuk grond in een morgen kon omspitten. Op de plaats van het hoofdgebouw heeft vroeger een boerderij gestaan met de naam "de Vonk" of "de Vonken" en waarschijnlijk is deze naam ontstaan, omdat in deze omgeving toen veel vonken te zien waren.

Lokaties
Onze basisschool is gehuisvest in twee gebouwen.Het hoofdgebouw dateert gedeeltelijk uit 1960, waar in 1982 6 nieuwe lokalen en een gemeenschapsruimte zijn aangebouwd.In dit gebouw zijn de onderbouw en middenbouw gehuisvest. De dependance is in 1990 gerenoveerd en geheel aangepast aan de eisen die nu aan een modern schoolgebouw gesteld mogen worden. In dit gebouw bevindt zich de bovenbouw.

Leerlingen
Op dit moment telt onze school om en rond de 500 leerlingen op de wettelijke teldatum van 1 oktober. Deze leerlingen zijn verdeeld over 22 groepen.

De organisatie van de school
Op basisschool de Vonkenmorgen zijn de leerlingen ingedeeld in:
* heterogene leeftijdsgroepen; het betreft hier de groepen 1 en 2.
* homogene leeftijdsgroepen; het betreft hier de groepen 3 t/m 8.
Op dit moment hebben we wel parallelklassen, maar geen combinatieklassen. We proberen dit laatste zoveel mogelijk te voorkomen, maar garanderen kunnen we dit niet. Hoewel er in de groepen 3 t/m 8 sprake is van jaarklassen, betekent dat niet dat er in die groepen alleen maar uniform klassikaal gewerkt wordt. Er wordt overal gebruik gemaakt van werkvormen, waarbij veel geappelleerd wordt aan de zelfstandigheid van de leerling en daar waar mogelijk gebruik gemaakt wordt van de samenhang en samenwerking tussen leerlingen.Verder is de school onderverdeeld in bouwen te weten:* de onderbouw, bestaande uit de groepen 1 en 2,* de middenbouw, bestaande uit de groepen 3, 4 en 5,* de bovenbouw, bestaande uit de groepen 6 t/m 8.De klassenverkleining heeft er voor gezorgd dat de onder- en middenbouwgroepen zo klein mogelijk zijn qua groepsgrootte, om en nabij de 25 kinderen, terwijl in de bovenbouwgroepen rond de 30 kinderen zitten.

De geschiedenis van Gendt
(Geschreven door Anne Kregting, oud leerling)

Inleiding - de geschiedenis van Gendt - stadsrechten - het wapen - de naam Gendt - De vonkenmorgen
klik op de geschiedenis van Gendt om terug te gaan naar de index.

Inleiding

Ik ga een werkstuk maken over de geschiedenis van Gendt. Ik dacht er op eens aan omdat de gemeente Gendt niet meer bestaat. Ik vond het een goed idee. Ook wil ik graag weten hoe Gendt ontstaan is? Wanneer Gendt zijn stadsrechten heeft gekregen? Wanneer Gendt zijn wapen heeft gekregen? En wat voor een belangrijke gebouwen Gendt allemaal heeft? Ik hoop dat ik er aan het eind het antwoord er op heb.

De geschiedenis van Gendt
Hoe het voor de 7^de eeuw was weten we niet zo goed maar over het eind van de 7^deeeuw en daarna weten we wel heel wat meer.Gendt is een van de oudste plaatsen van de Betuwe.Bij de boerderij “de Loohof” in Flieren zijn opgravingen gedaan. Hier hebben mensen gewoond 800 voor Christus.Rond het jaar 0 is Gendt ontstaan om 3 woonheuvels: Flieren, De Woerd en Gannita. Gendt is daarna uit de woonheuvel Gannita ontstaan, omdat deze dicht bij de Waal lag.De Bataven hebben hier gewoond. We denken deze stam eerst bij Keulen heeft gewoond en door de Romeinen naar de Betuwe gestuurd zijn. Waarschijnlijk werden ze gebruikt om het land van het Romeinse Rijk te beschermen.
Op een viertal plaatsen is Bataafs aardwerk gevonden. Opgegraven wapens maken duidelijk dat de Romeinen de levensgewoonte beïnvloed hadden op de oude bevolking. Ook nadat de Romeinen in het midden van de derde eeuw zich teruggetrokken hadden uit de Betuwe. In de winter van 400 tot 401 verlieten de laatste Romeinen ons land. Een tijd van Gendt in puinhoop brak aan. Er was geen bestuur meer, wegen en bruggen werden niet goed meer onderhouden (en soms helemaal niet meer), handel en steden verdwenen.
In de onrustige tijd na de val van het Romeinse rijk verdween de handel. Dat betekende dat alle producten die nodig waren, op raakten of er niet meer waren. Alle nodige producten moesten dus alle andere dichtbijliggende steden en/ of dorpen komen brengen. Maar transport was nogal moeilijk door de slechte wegen en het rondtrekkend gespuis. De boerenbevolking zocht bij gevaar steun bij een machtige heer die de hulp meestal wel wou geven maar er toch wel iets voor terugverwachten. Meestal gaven de boeren hun grond dan in ruil voor bescherming. Zij werden dan horigen van de heer. Zij moesten dan de grond bewerken die zij vroeger in bezit hadden

Vanaf 600 is Gendt waarschijnlijk steeds bewoond geweest. Ongeveer rondt het einde van de 7^de eeuw kregen we al een klein kerkje. Als je vroeger een kerk met een pastoor wilde hebben dan moest het dorp of stad minstens 120 inwoners hebben. In 800 was Gendt in handen van de Graaf van Gelre en Zutphen. In het jaar 793 wordt Gendt voor het eerst genoemd. In een oorkonde gaven Walter en Richlind enige goederen in de villa Gannitae marca aan het klooster Lorsch. Dat klooster beschikte ook over de kerk van Gendt. Een priester van deze kerk is Gerward, zijn eigenlijke naam was Gerwardus Clericus. Hij had twintig boeken en handschriften in zijn bezit. Het is de oudste Bibliotheek van Nederland.De boeken zijn na de dood van Gerward naar Lorsch gegaan. Nu zijn ze in het Vaticaan.
Een groot gedeelte van de heuvel Gannita is in de 9^de eeuw van buitenlandse koningen geweest. Tijdens de periode van de Noormannen gaf de koning die Gannita in die tijd in bezit had dit te leen aan de Noorman Rorik

Daardoor voorkwam hij dat hier verdere verwoestingen werden aangericht.In 885, na de moord op de Noormannenkoning Godfried kwam er een einde aan de bezetting van de Noormannen. Kort daar na werd het gebied door de keizer Lotharius aan het Duitse klooster in Lorsch geschonken. Dit klooster bleef in bezit van Gendt tot 19 januari 1228.In 1233 kreeg Gannita, dat toen al Gendt werd genoemd haar stadsrechten.In 1506 gaf de hertog van Gelre, het dorp en de parochie Gendt te leen aan Hendrik van Gendt. De familie Gendt hield dit te leen tot 1625. Daarna ging het over naar verschillende rijke families. In de 16^de eeuw, nam de Waal een andere loop en werd Erlecom, dat tot het Gendtse gebied behoorde eraf gesneden. Gendt hield op om een rivierplaats te zijn en ook de kans om een stad te worden was mislukt.In de winter van 1795 staken de Fransen de Waal over. Vanaf die tijd was Gendt niet meer van rijke families, het was van de bevolking zelf.

De katholieken die sinds de 16^de eeuw hun eigen kerk niet meer mochten gebruiken en hun toevlucht hadden gezocht in de kerk van Hulhuizen hadden hun godsdienstige vrijheid weer terug. In 1844 kreeg Gendt weer een eigen kerk. De kerk was al snel te klein en in 1908 werd een nieuwe kerk gebouwd.
In de 19^e eeuw komt in Gendt de steenfabricage tot bloei, Gendt lag aan de Waal en er was genoeg klei. Maar het leven was zwaar voor de fabrieksarbeiders, die vaak 12 uur op een dag moesten werken en ze verdienden niet veel. Omdat er grote werkloosheid was durfde de arbeiders daar niet veel van te zeggen.
Er was in Gendt iemand die daar wel iets probeerde tegen te doen. Dat was Hendrik Braam. Hij richtte een steenfabriek arbeiderspartij op en heeft veel voor de Gendtse bevolking gedaan. In Gendt is een straat naar hem genoemd.
In de tweede wereld oorlog werd Gendt hard getroffen door het oorlogsgeweld. De toren van Huis te Poelwijk was ernstig beschadigd. In 1960 is deze weer gerestaureerd. Ook de kerk was verwoest. In 1952 is op de plaats van de oude kerk de kerk van nu gebouwd.De tweede wereldoorlog duurde van 1940 tot en met 1945. Daarna is Gendt weer opgebouwd.

Stadsrechten
Tijdens de eeuwen dat Gendt onder het klooster van Lorsch hoorde, was het een geheel zelfstandig gebied met een eigen gerecht en een eigen bestuur. Toen Gendt in 1229 aan het graafschap Gelre kwam, zag het er naar uit dat het zijn zelfstandigheid zou gaan verliezen. Maar toen Gendt in 1233 haar stadsrechten kreeg kwam die zelfstandigheid weer terug, samen met iemand van de Graaf van Gelre werd de stad bestuurd.
Omdat Gendt een kleine stad was hoefde het niet te helpen om met schoppen aan de stadswallen van Nijmegen te werken. Een verplichting die de dorpen vroeger hadden.Misschien heeft Gendt wel stadsrechten gekregen omdat Gendt voor het graafschap Gelre net zo belangrijk moest zijn als Nijmegen. Nijmegen was in handen van een andere Koning. Toen Nijmegen ook in de handen kwam van Gelre was Gendt niet meer belangrijk. Dit komt ook omdat de Waal een andere loop nam in de 16^de eeuw.

Het wapen en de gemeente Gendt
Het wapen van een gemeente heeft meestal een zichtbare band met het verleden. Zeker het wapen van Gendt dat al eeuwen lang bestaat. Het huidige wapen van de gemeente Gendt komt uit vroeger gebruik van de zegel van de stad Gendt (vroeger stad nu dorp). De stedelijke besturen zegelden belangrijke documenten zoals oorkonde voordat zij de stad verlieten. Zo is het zegel een belangrijke bron voor de kennis van het wapen en gemeente van de stad. Al moet worden gezegd dat de kleur daardoor niet bekend wordt. Daarvoor moet je op zoek gaan naar bijvoorbeeld een gekleurd wapen op het stadshuis.
Het middeleeuwse wapen van Gendt weten we slechts uit zegelafdrukken. Het oudste zegel is nog bewaard gebleven. Het hangt aan een oorkonde van 1 december 1343, waarin de steden in Gelre een verbond sluiten.
Het nieuwe zien we terug in de oorkonde van 20 juli 1816.
Op 1 januari 2000 bestaat de Gemeente Gendt niet meer. Het is samengevoegd met de gemeente Huissen en Bemmel. Nu is de naam nog Gemeente Bemmel. Dat vond niet iedereen een goede naam. In september 2001 zijn er verkiezingen gehouden en de mensen uit de dorpen Angeren, Bemmel, Doorneburg, Gendt, Haalderen en Huissen hebben een andere naam gekozen. Op 1 januari 2003 heet het de gemeente: Lingewaard.

De naam Gendt
De eerste naam Gannita marca, is terug te vinden in oude gegevens van 793. Ook wisselde de spullen uit de villa Gannitae marca in Pago Batawa van hun eigenaar. De verandering van de naam in de loop der tijden lopen gelijk aan de ontwikkeling van het taalgebruik.
Rond de 10^de eeuw kwam de klankverschuiving op. (Dat de oude vorm nog lang naast de nieuwe staat.)Gendt (met dt) komt voor het eerst voor in 1495. daartussen liggen ongeveer 25 andere namen afgeleid van Ganite, Gannita, Ganit, naar Gennit, Gente, Ghent, Gent en Gendt
Hoe de naam ontstaan is weet men niet. Het kan zijn dat de naam in verband werd gebracht met ‘gans of gente’. Omdat er in de Over-Betuwe veel ganzen waren omdat in het wapen van Gendt een lange tijd een gans prijkte.De laatste tijd denkt men dat de naam een Keltische oorsprong heeft. Gena betekent mond, dat net als Gent in België bij de splitsing of monding van twee rivieren ligt.

De namen zijn:

Villa Gannite Marca	Ganite	Villa Gannitae Marca in Pago Batawa	Villa Ganneta
Ganeta	Villa Gannita Hubam I	Gannitta Villa Ecclesia	Ganita Villa Curtis
Gannida Locus Vel Villa	Ganida	Gant	Ganit Villa Curia
Gente	Gent	Gennit	Genth in auer Betuwe
Ghent	Gannitense Oppidium	Ghend	Ghendt
Ghentt	Gaent	Gaendt	Gend
Gendt

De Vonkenmorgen
Rond 1996 heeft de school de naam “Vonkenmorgen” gekregen.
Een morgen is een oppervlaktemaat, dit betekende vroeger dat een boer in een morgen een bepaald stuk land kon omspitten. Op de plaats waar nu het hoofdgebouw staat, stond vroeger een boerderij met de naam “de Vonk of “de Vonken”. Waarschijnlijk is deze naam ontstaan omdat er vroeger in die omgeving veel vonken te zien waren.